Türkiye genelinde 1 Temmuz itibariyle aktif hale getirilen Depozito İade Sistemi (DOA), çevre koruma ve geri dönüşüm çalışmalarını desteklemek amacıyla önemli bir adım olarak hayata geçirildi. Başlangıçta bazı sorunlar ve kuyruklar ile karşılaşan sistemde, artan kullanıcı ve işlem hacmi nedeniyle yeni düzenlemeler ve önlemler alınmaya başladı. Sistemin etkinliğini ve sürdürülebilirliğini artırmak amacıyla, iade makinelerinin aşırı meşgul edilmesi veya günlük limitlerin çeşitli kişilerin bilgileriyle aşılması gibi olumsuz durumları önlemek hedefleniyor.
17 Temmuz itibariyle yürürlüğe giren yeni düzenleme kapsamında, vatandaşların sisteme girişleri geçici olarak kısıtlandı. Bu kısıtlamalar, TCKN ve cep telefonu numarası bilgilerinin kullanımıyla gerçekleşen girişleri kapsıyor ve kısa vadeli olarak durduruldu. Bunun yerine, kullanıcılar işlemleri yalnızca DOA mobil uygulamasındaki QR kodunu kullanarak yapabilecekler. Bu yöntem sayesinde, sisteme giriş ve işlemlerin daha güvenli ve düzenli hale getirilmesi amaçlanıyor. Türkiye Çevre Ajansı Başkanı Nurullah Öztürk, düzenlemelerin amacı sistemde oluşabilecek kuyrukları azaltmak, suistimalleri engellemek ve kullanıcıların işlemlerini daha hızlı ve güvenli şekilde gerçekleştirmelerini sağlamak olduğunu belirtiyor.
Sistem kapsamında vatandaşlar, üzerlerinde ilgili logo bulunan içecek ambalajları ile iade noktalarına ulaşarak, her ambalaj başına 1 lira teşvik bedeli kazanabiliyor. İlk 10 günlük süreçte yaklaşık 20 milyon adet ambalajın iade edildiği ve mobil uygulamaya kayıtlı kullanıcı sayısının 2 milyonu aştığı bilgileri paylaşıldı. Ayrıca, 482 içecek üreticisi ve 3 bin 673 ambalajlı ürün sistemden entegrasyonunu sağladı. Entegrasyonun başlangıcında yaklaşık 2 bin 500 iade makinesi kullanılmaya başlandı. Hedefler doğrultusunda, önümüzdeki dönemlerde depozito iade makinelerinin sayısının 20 bine çıkarılması ve manuel iade noktalarının 2026 sonuna kadar en az 10 bine, 2027’ye kadar ise yaklaşık 30 bine ulaşması planlanıyor. Bu kapsamda, marketler, bakkallar, büfeler, oteller ve restoranlar gibi işletmeler de kademeli olarak sisteme dahil edilecek. Ayrıca, DOA’nın finansmanı kamu bütçesinden değil, sistemdeki ambalajlı ürünleri üreten firmaların ödedikleri depozito katılım bedellerinden sağlanıyor. Bu uygulamanın özellikle içecek ambalajı ham maddesi ithalatını azaltması ve cari açığa yıllık en az 600 milyon dolar katkı sağlaması bekleniyor. Böylece, hem çevre dostu bir geri dönüşüm sistemi kurulmuş olacak hem de ekonomik açıdan önemli kazanımlar elde edilmesi öngörülüyor.
